Baro-bixinta Ay Ereyada Qalaad Ku Hayaan Af-Soomaaliga

0
111

(WQ: Yuusuf Cismaan Cabdille “Shaacir”)

 

Afafka adduunku waxay yeeshaan horumar, dib-u-dhac iyo geeri intaba. Af-Soomaaligu wuxu ku jiraa kuwa dib-u-dhacu ku socdo. Ereyo badan oo asalkoodu Soomaali ahaa ayaa meesha ka baxay ama ka sii baxaya kadib markii lagu doorsaday ereyo qalaad oo dhiggooda ah.

 

Afafku way kala ergistaan ereyada qaarkood laakiin waa marka afkaasi u baahdo in uu soo amaahdo erey laga waayay afkiisa. Af-Soomaaliga waxaa ka buuxa ereyo lagaga maarmi karo ergisashada af qalaad.  Wakhti oo Carabi ah wuxuu Soomaaligu u leeyahay ammin, xilli, iyo kansho. Sidoo kale ereyga jaar oo isna Carabi ah Soomaaligu wuxuu u leeyahay deris, olog iyo ood-wadaag. Waxa jira ereyo badan oo arrimo kala duwan loo adeegsan karo asalkooduna Soomaali yahay laakiin aynu u soo amaahano ereyo la mid ah oo aan baahi loo qabin.

 

Laba meelood oo Af-Soomaaligu dhaawac ka qabo ayaa keentay in UNESCO ku darto liiska afafka yeeshay astaamihii dhimashada. Midi waa xasillooni-darrada qoraalka oo wali qabyo ku ah halkii ay dhigeen guddiyadii kala dambeeyay ee qoraalka Soomaaligu. Ta labaadna waa ku-hadalka oo weerar xoogani kaga socdo afaf kale oo ka awood iyo dhaqaalae badan, gaar ahaan Carabi iyo Ingiriisi. Taasi waxay keentay in tarankiisu yaraado erayo badanina ay dhintaan.

 

Ma diidani in ereyada qalaad marka baahi loo qabo la soo ergisto, laakiin dhibaato weyn ayay afka ku keenaysaa in iyada oo aan baahi loo qabin qurux loo arko ergisashada ereyada qalaad, waxayna keenaysaa in ereyo qalaad ay meesha ka saaraan kuwii asalkoodu Soomaaliga ahaa. Waxaan jecelahay in aan halkan ku soo bandhigo tusaaleyaal kooban oo inna tusaya ereyo qalaad oo baro-bixiyey ama meesha ka sii saaraya kuwo Soomaali ah.

 

Soomaali              Af qalaad

Weydiin               Su’aal

Warcelin              Jawaab

Caabuq Infakshan

Miyir-beel           Koomo

Dadwayne          Shacab

Sooyaal                Taariikh

Gegida diyaaradaha        Eeriboodh

Ammin, xilli, kansho        Wakhti

Toddobaad         Wiig

Deris, ood-wadaag, olog               Jaar

Buuni    Caalim

Ilaaliye  Waashmaan

Googo’ Sarif, sirsir

Sinnaan                Caddaalad

Shisheeye           Ajaanib

Abxad   Sanduuq

Fandhaal              Mulqaacad

Oddoros              Qiyaas

Hadhimo              Qado

Afur       Quraac

Hoobal  Fannaan

Jaad       Nooc

Dhabcaal              Bakhayl

Garasho, kasmo               Fahmo

Cusbo   Milix

Fuud      Maraq

Rabrab  Sariir

Kolay     Kabadh

Garsoor                Maxkamad

Warbaahin          Saxaafad

Saxan    Xeedho

Baroordiiq           Tacsi

Bogaadin             Hambalyo

Hodan   Taajir

Garaad Caqli

Wadne Qalbi

Bariido  Salaan

Gu’         Sannad

Suudal (dhuyaal)              Tahriib

Arooryo               Subax

Fool       Waji

Hadh-soo-kor    Duhur

Af           Luuqad

Bare       Macalim

Adeegsi                Isticmaal

Durraansi             Duco

Waddo Dariiq

Xaajo     Arrin

Xigaal    Ehel

Cudhaadh, Qabay            Rahmaad

Ciidan    Shaqaale

Socdaal Safar

Aayo      Mustaqbal

Kor-tag Suuli

Rubad   Naf

Dux        Nafaqo

Dabayl  Hawo

Cir           Samo

Hagarbay, Agabare          Xaqul-qalin

Isu-soo-bax        Mudaharaad

Uskag    Wasakh

Waxa qoray: Abwaan Yuusuf-Shaacir

 

shaacir12@gmail.com

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here